JAAN PRAAI EN WONNER VAN WINZUM


Wotter van Winzummerdaip gong immer en aaltied hinneweer. Klaaiboot van Lombok dee dat ook. Twai moal op n dag leeg hin. n Poar uur loater boornstevol klaai terugge noar stainfebriek. Der voarden ook aandere boten deur daip, moar dizzent werren deur joaren hin aalweg minner.

Olle vraauw de Wit wer ook minner, benoam heur ogen. Zai zag ien loop van tied zo om en bie gain naks of gain niks meer. Lezen was veur heur onmeugelk worren.
Vraauw de Wit en heur zeun Jaan woonden al joaren laanke in Obergum. Heur hoeske ston aan Winzummerdaip en ofzunnerd schiethoeske laag krekt boven wotter der van. Zo kon mieg en schiet votdoadelk doarien verswienen.
Zeun Jaan wer Jaan Praai nuimd. Omreden hai zo geerne dai greunte at. Aal lu oet Winzum en Obergum kinden hom. Hai bezörgde zien moeke veul verdrait. Jaan was n draanksteern, en hou voak was der wel nait doen thoes kommen? Zien moeke wos t nait meer.
“k Kin hom doch nait oet hoeske flikkern! Hai is zuk n laiverd en zörgt elke dag goud veur mie,” vertelde zai mien taande.

Taande Line en heur man woonden ien Priorstroat. Zai was doch zuk n degelke, gleuvege en laive vraauw – en oetstekend thoes ien Biebel. Hai n wat dikke, stieve en vrundelke man. Kiener haren zai nait. Gelukkeg veur mie, din k haar nou twai poar ollu. Mit taande proatte k veul. Voak vertelde zai mie wat zai zo dee as zai onnerwegens was. Van heur kwam k te waiten, dat zai ain of twai moal ien week olle vraauw de Wit bezöchde. t Was veur de zelleghaid. Wieder las zai vraauw de Wit verhoalen oet Biebel veur. En sumtieds dee taande wat ien hoeshollen van moeke en zeun de Wit.
Zeun Jaan trof zai toamelk voak aan. Dizzent zat wel ains zunner waark. Joa, wel wol aine dai nait zunner pimpeln kon, aarbaiden loaten! n Waarkhillege zol Jaan van zien levensdoagen nooit nait worren. Hai luusterde geerne tou as mien taande oet Biebel veurlas.
Din heurde der verhoalen over Oadam en Evoa; over Oabroaham en zien verbond mit God; over Mozes, dai mit Isrelieten vaatteg joar deur zaand koierde; over keunenk Doavid; over verblief van Jeuden ien Boabylon; over Jaizes, zien vrunden en wonnern dai der dee.
Jaan luusterde aandachteg, dou mien taande over bruloft ien Koanoa veurlas. Doar moakte Jaizes wien oet wotter. Zo, dat haar Jaan ook wel doun wild, moar hai was Jaizes joa nait.

Taande las ook ains over Jaizes en leste oavondmoal veur. Jaan heurde goud tou. t Gong over brood en wien. Brood was liggoam en wien bloud van Jaizes. Jaan begreep der nait veul van, din hou kon wien bloud weden? Hai vroug aan mien taande hou dat zat.
t Was efkes stil. Taande mos wat noadinken. En dou legde zai aan Jaan oet:
”Kiek, dat zit zo. Doe moutst dat zain as n taiken. Wie gleuven, dat dai wien ien bloud veraanderd is. Wie stellen ons dat zo veur. Du stelst die doch ook wel ains wat veur!”
“Joa, joa,” zee Jaan, “k stel mie voak veur, dat k zin ien n klokje heb en din krieg k der ook aine...”
Vraauw de Wit lait heur zeun nait oetproaten:
“Zeg Jaan, dat huifste vraauw Sierts nait te vertellen. En doe hest mie touzegd minner te pimpeln.”
Taande vertrok gain spier en gong wieder mit oetleggen:
“Din is dat wat veur die zo is, veur n aander minsk meschain wel wat gehail aanders. Dai aander huift gain klokje en gleuft der nait ien. As ie baaident der ien gleuven, din hebben doe en dai aander zin ien zuk n klokje. En joe baaident kriegen der aine. Weden is din weden en nait nait-weden. Klokjen is klokjen en nait nait-klokjen. Veur mien weden is Jaizes mien Hailand. Veur veul lu hier ien Winzum en Obergum ook. Begripst doe dat Jaan. En dat wil k die nog zeggen, staarke draank beheurt nait tot mien weden.”
Jaan begreep dat nait zo goud, moar van dat klokjen wel. Dat aander gong hom boven zien pet oet. Hai dochde wel noa:
“As wien ien bloud veraanderd worren kin, din mout t doch meugelk wezen om ook wien ien wotter en wotter ien wien te veraandern. n Leste moal haar vraauw Sierts joa over veraandern van wotter ien wien veurlezen. Zel t meugelk weden wien ien wotter te veraandern?”

Olle vraauw de Wit haar mit touheurd. Zai haar ook n vroag:
“Vraauw Sierts, hou gaait dat nou mit dat oavendmoal ien joen kerk tou?”
“Bie ons ien griffemeerde kerk wort vaaier moal ien joar op n zundag oavendmoal vierd. Wie gedinken din, dat Jaizes zien vlaais en bloud veur ons geven het. Omreden Hai dat doan het, kinnen wie weer tot zien Voader kommen. Wie mouten dat aal wel gleuven,” verkloarde mien taande.
Jaan begreep dit nait, moar dai wien zol hom wel smoaken.
“Moar vraauw Sierts, woar wort dat brood en dai wien din vothoald? Doch nait oet Jeruzoalem, woar Jaizes dou was,” vroug Jaan mien taande nijsgiereg.
“Nee Jaan, dat brood levert om toer ain van griffemeerde bakkers en dai wien komt van slieterij Ol Pakhoes. t Is immer en aaltied n hail goie, rooie wien. Wel om en bie achttien flessen wien binnen veur dai twai dainsten op zuk n zundag neudeg. Zotterdagsmirregs veur zuk n zundag wort brood en wien brocht. Ien kezoatsiekoamer achter kerk wort ales opburgen ,” antwoorde zai.”
Ain ding wol Jaan nog waiten, wanneer aander oavendmoalvieren ien kerk weden zol. “Zundag over vief weken,” dailde mien taande aan Jaan mit.
Veur zai vertrok, dee zai nog n gebed. Zai daankte ons Laimeneer veur aal t goie, dat heur vandoag overkommen was. Vroug n zegen veur vraauw de Wit, heur zeun Jaan en veur heur zulf. En dat zai aal aander moal gezond weden zollen.

Dat veurlezen oet Biebel, woorden en gebed van mien taande haren Jaan roakt. Hai wos woar t om gong. Gleuven zol der. Hai bad nou elke dag en vroug ons Laimeneer om hom dudelk te moaken hou wien ien wotter en wotter ien wien veraanderd worren zollen kind. Mit zuvere gleuf mos dat doch meugelk weden. Haar vraauw Sierts ook nait ains oet Biebel over n daaier, dat deur oog van n noald kroop, veurlezen? Dat was doch n veul groder wonner.

Taande kwam n week loater weer bie olle vraauw de Wit op bezuik. Jaan was der nait. Hai was nog aan waark. As der din soavends vrai haar, gong der votdoadelk kroug ien. Hai pimpelde teveul, moar dee ook nog wat aanders. Hai verzoamelde wienflessen, en wel dizzent woar rooie wien ien zeten haar. Hai keek goud tou, dat der zoveul meugelk flessen mit zulfde kleefploatje der op kreeg. As der thoes kwaam, burg der dizzent ien schiethoeske op.

Vraauw de Wit rook, dat heur zeun weer teveul pimpeld haar. Doar over zee zai gain woord. Dat hulp joa doch nait.
Zo wied dat gong moakte Jaan oavendeten kloar. Dat wazzen voak eerpels mit praai en n stukje vlaais van slachter Korendiek. Veur eten gongen haanden soamen. Schienboarlek haar mien taande al veul invloud op baaident had. Moeke de Wit bad veur n voudzoame moaltied en heur zeun Jaan, dat der minner pimpeln zol. Hai bad veur zien moeke en dat der wien ien wotter en wotter ien wien veraandern kinnen zol.

Tied gong gaauw veurbie. Ien aal dizze weken bezöchde taande olle vraauw de Wit traauw. Zai las veur oet Biebel en bad mit heur. Vraauw de Wit vertelde mien taande aalweg, dat Jaan aan waark was. Zo dounde kon der hier nait weden.

t Was leste week veur dai oavendmoalzundag. Mien taande bezöchde op dunnerdag vraauw de Wit weer. Zai zaag Jaan ook ien koamer zitten.
“Jaan heste gain waark meer,” wol taande waiten.
“Waark heb k nog, moar k mog van mien boas eer noar hoes goan,” antwoorde Jaan, “en k wil joe ook wel weer ains zain. Ie binnen joa zo goud veur mien moeke.”
Jaans woorden deden mien taande gloepensgoud. Veur zai vertrok wol Jaan nog waiten of der zundag oavendmoal ien griffemeerde kerk weden zol.
“Joa, netuurlek Jaan, “ heurde hai heur zeggen.

Op vraidag kochde Jaan ien Oosterstroat n trechter en wel twinteg körken. Jaan wos hou der wien ien wotter veraandern kon. Veur veraandern van wotter ien wien bad hai vureg. As dat ien Koanoa gong, din mos dat ien Winzum doch ook kinnen.

t Was slim duuster dai naacht van zotter- op zundag. Jaan Praai hiel mit n emmer wotter oet Winzummerdaip. Hai haar der goud over noadocht, wat veur wotter der bruken zol. Wotter oet kraan of oet Winzummerdaip. Hai von dat eerste wotter veul te kloar. En zo zat der nou bie schiethoeske wotter oet daip te hoalen. Mit hulp van n stoalpane gong wotter deur trechter ien wienflessen. As n fles vol was, dee hai votdoadelk n körk der op.
Op fiets mit aal dai volle flessen ree der noar griffemeerde kerk. t Was begunnen te regen. Gain minsk was nog op stroat te zain. Achter kerk trapte Jaan roet van n deur ien. Hai kroop mit ale flessen noar binnen. Mit hulp van n buuslanteern zaag der onner n widde toavelloaken brood en flessen wien al gaauw stoan. Noar brood keek der nait. Wel noar dai flessen wien. Dizzent vervong der deur zien flessen wotter.
Mit achttien flessen wien en nog twai flessen wotter swabberde Jaan op fiets noar hoes tou. Flessen wien werren ien schiethoeske opburgen. Wotter oet dai aandere twai lait der ien Winzummerdaip lopen. Doarnoa gong Jaan hoeske ien. Zien moeke heurde hom. Zai wol waiten wat der snaachts doan haar.
“Nait veul moeke, sloap moar lekker,” prommelde der wat.
Boven ien sloapkoamerke kon der gain oog tou kriegen. As der wat doezelde, mos der votdoadelk dreumen. Ons Laiemeneer zat hom achter boksem aan. Dizzent wol hom stravven veur wat der doan haar.
“Vergeef mie doch, vergeef mie doch ..!” bad Jaan.
Zo kwaam der grootste dail van naacht deur. Hai swaitte bloud, en troanen laipen deel oet zien ogen.

Köster van griffemeerde kerk ontdekte smörnsvro, dat deurroet der oet laag. Hailendoal ien stukken was dat ding.
“Wel zol dat doan hebben,” vroug der hom of, “kwoajongens, n daif..!”
Hai keek of der binnen wat stolen was. Oavendmoalsbrood en flessen wien wazzen nog ofdekt. Wieder was der gain niks of gain naks vot. Hai hiel bezzem te veurschien en veegde stukken glaas aan zied. Vervolgens dee der dizzent ien n deuze.
“Noa dainsten mout plietsie moar veurbie kommen, nou hebben wie gain tied,” gong t deur kösterskop.
Al gaauw zette der op laange toavel veur ien kerk brood en wien neer. Brood was op zulvern borden stoapeld.

Om kwart veur negen begon eerste kerkdainst. Domie Boetenbos preekte over Lucas twaaientwinteg. Doar staait, dat Jaizes brood brak en wien ien n beker schonk. Brood en wien wazzen taikens veur zien liggoam en zien bloud. Hai lait zien vrunden der van eten en drinken. As noagedachtenis aan Hom zollen zai dat immer en aaltied vannijs doun tot zien teruggekommen op eerde tou.
Zo gong t ook ien griffemeerde kerk ien Winzum heer. Domie brak brood en nam as eerste der van. Doarnoa laipen ollerlingen mit brood deur kerk. Elk kerklid nam din n stukje. Vervolgens schonk domie wien ien ain van zulvern bekers en nam n klokje. Doarnoa schonk der wien ien aandere bekers. Ollerlingen gongen vannijs deur kerk, moar nou mit bekers wien. En elk kerklid nam n klokje.
Ien twaide dainst om haalfelf verlaip ales krekt zo. Noa dizzent kwam plietsie veurbie. Der wer vaaststeld, dat kwoajongens roet kepot moakt haren. Kerk mos verzekern moar ienschoakeln.

Dou ien dai week taande bie vraauw de Wit op verziede gong, zat Jaan ook weer ien koamer. Hai haar doch wel n bult last van zenen.
Taande vroug hom: “Jaan, heste gain waark meer?°
“Nee,” zee Jaan, “k vuil mie nait zo al te best. k Kon wel zaik worren.”
“Wie hopen van nait,” heurde Jaan oet mien taandes mond kommen.

Taande begon oet Biebel veur te lezen en wel oet Johannes. Eerst over hedder, dai zien schoapen bie noam kint en goud der veur zörgt. Jaizes zegt doar, dat Hai dizze goie hedder is.
Doarnoa over Jaizes Voader, dai wienboer is. Jaizes zulf is wiendroefbos. En zien vrunden, zien volgelingen wiendroefraanken. Dizzent mouten Jaizes en nkander laif hebben. As Jaizes bie zien Voader weden zel, zel der Hillige Gaist noar heur tousturen.
Jaan luusterde mit open mond noar wat mien taande veurlas. Hai wol ook wel n vrund worren, moar hai was joa zo voak doen. Lid van n kerk worren, dat wol der nait. Meschain mos hai der moal ains mit vraauw Sierts over proaten, moar eerst wol der van mien taande wel wat aanders waiten.
Veurdat zai vertrok, vroug der heur hou t zundag ien griffemeerde kerk goan was. Taande begreep hom nait.
“Mit oavendmoal,” zee Jaan.
Doar had mien taande hailendaal nait meer aandocht
“Wel Jaan, dat verlaip as immer en aaltied goud. Domie hiel n nuvere preek. Deur oavendmoal vuil ik mie nou weer stark ien mien gleuf. k Bin waarkelk woar ain van dai wiendroefraanken,” sprak zai.
t Was efkes stil.
“Oh joa, van köster heb k heurd, dat kwoajongens snaachts n roet kepot moakt hebben.”
Jaan zien zenen wazzen rompslomps verswonnen. Nait ien Biebel speulden zok wonnern of, moar ook ain ien Winzum. Doar was wotter oet Winzummerdaip ien wien veraanderd, Jaan was doodgelukkeg. Ons Laimeneer haar zien bidden verheurd. Wat n wonner .., dat der nooit nait aan aander lu vertellen kon!

Noa dit wonner pimpelde Jaan minner. Dat dee zien moeke goud. Doen was Jaan nog wel ains n moal, moar zai bemaarkte ien loop van tied dat nait meer zo. Zai was al old en op n goie dag sturf zai ien berre. Jaan haar doarover veul verdrait. Nou mos der hom allineg ien hoeske aan Winzummerdaip redden. Dat was slim stoer veur hom.
Mien taande bezöchde Jaan nog wel ains. Hai was der bliede en wies mit. En dou was dat ook oflopen. Taande haar kwoaie zaikte kregen. Veur heur wer dat n groot liedensweg. As wiendroefraank hiel zai t laanke vol. Totdat t nait meer gong en ons Laimeneer heur raip.

Nou haar Jaan zien moeke en mien taande verloren. Dat was slim pienlek veur hom. En hou der ook bad, hai kon van draank nait ofblieven.
Dou, smörnsvro mos der noar zien waark. Doar verscheen der nait. Hai was verswonnen. Joa woar was Jaan Praai bleven? n Dag loater wer der ien Winzummerdaip bie Schabbasterziel vonnen. Gainent wos hou dat heergoan was. Schienboarlek haar der wat mit wotter van Winzummerdaip!

k Ston op Boog en keek noar beneden. Doar was k as jonkie van zeuven joar sikkom verzopen. Boog was dou wel toamelk hoog veur mie. k Stak Boog over en keek vannijs noar beneden. Wotter stroomde richten Raitdaip. Doarhin was Jaan Praai dreven. Hai was dood oet wotter hoald. k Was der zulf oetkommen. Swimmen kon k nog nait. Voak binnen Gods wegen ondeurgrondelk!
Ogen vielen op hoeske, woar vraauw de Wit en heur zeun Jaan woond haren. k Bemaarkte, dat t lee. Boven wotter ston schiethoeske. Joa, doar haar Jaan dai wienflessen en flessen wien bewoard. Woar dai lesten bleven wazzen! k Kon t nait zeggen. Op dizze eerde zol wel gainent dat waiten. k Wos wizze en woarachteg, dat Jaan dizzent nait leeg dronken haar.

Ien Westerstroat was t stiller worren. Gain blied gelaag en bullernde stem van Jaan Praai meer. t Was as wereld der aanders oetzaag.

En wotter van Winzummerdaip gong nog immer en aaltied hinneweer.