GRODE VIS


“Vrund, vrund...! Kiek, hou boven ons geweldege wolkenmassoas drieven. Kiek, hou prachteg onze hoaven aan t blaauwe wotter van de Westzee ligt. Kiek, hou verheven de torens van de Grode Ansgar en de Pait en Paul heur omhoog steken,” zo sprak Leszinoa mie aan.
Onner mien vekaanzie weg zagen wie nkander voak. En wèl ien zien restaurant of hier op de hoogte van t aailaand. Hai was n viskers zeun. Moar zien pabbe opvòlgen! Nee, dat haar der nooit nait wild. Leven van visvangst haar gain toukomst, von der. Zeeën en ozeoanen wèrren leeg visked. Moar zo laanke der nòg vis vongen wèr, zol dizzent bie hom op menukoart stoan. Vis wol der immer en aaltied geerne veur mie kloar moaken. Ieder moal mos k hom vannijs zèggen, dat k gain vis at. Woarom nait, vroug der din. Jaizes at dòch ook vis. Staait der nait ien Biebel:
“Eet wat opdaind wòrt.”
k Heur hom nòg hail noadrokkelk zèggen dou k veur eerste moal ien zien restaurant was:
“k Moak veur die t lekkerste visgerecht kloar. Zelst der aan lutje toontje tou van bikseln kìnnen.”

Votdoadelk zee k hom nait goidag, moar keek wat veur mie hìn. Zag de Westzee liggen. Dreumde wat veur mie vot. En ien mien verbeelden zag k Jaizes kammeroadschop aan t visken. Vervòlgens drok dounde om Bliede Bòsschop te verspraaiden. Dat was nòg ains n onnernemen!
Joa, Jaizes at vis. Veulen van zien kammeroadschop wazzen viskers. Hai zat aan t meer van Gennesoareth, moar nooit nait op t straand van Middellaandse Zee.
Tieden wazzen veraanderd. Woarom zol k daaiern van de eerde, vogels van de hemel en vizzen van de meren, zeeën en ozeoanen eten. Wezens, dai mie noa aan t haart lagen. Dat was veur Lescinoa dòch wat vremd. Moar hai kon t begriepen. Hai wol joa gain visker wòrren. Zo wazzen der lu, dai nait aten wat hai wèl noar binnen waarkte. Hai zörgde der immer en aaltied veur, dat k n oetgebraaid, plantoardeg gerecht kreeg. Kwam bie mie zitten en at mit mie mit. Zo was Leszinoa. Hail gastvrundelk en geerne beraaid om wat te proaten. k Von hom n eerlek en n hulpvoardeg mìnsk. As k hier op t aailaand was, haren wie nkander immer en aaltied veul te vertellen. Houveul joaren haar k hier al wèst. Joa, al n haile boudel.

“Dreumste, wòr dòch wakker! t Is zuk nuver weer. Kiek, mien vrund ..! Doar kommen zai. Visken al joarhonderden laanke. Mien pabbe en zien veurollu. Van geslacht op geslacht. Nou wòrren t der aal minner. Mien pabbe visked nòg. k Koop zien vis. Of en tou help k hom op zee. t Laist zo waaineg meugelk. k Heb genog ien mien restaurant te doun. Pabbe is immer en aaltied nòg bliede, dat k zien vis koop. Het zo n oardeg ienkommen. k Betoal hom n gòie pries. As hai der mit ophòllen zel, din is t doan. Gainent zel zien boot kopen. En weer zel der ain vertrokken wezen,” zee Lescinoa.
Wie keken noar t blaauwe wotter van de Westzee. Ien de wiedte kwammen de viskerboten aanvoaren. k Draaide mie om en zag noar Leszinoa. Dee vervòlgens ogen tou. Vannijs dreumde k van n situoatsie oet Biebel: Jaizes lopend op t wotter. Verzoepen kon der nait!

Dai aine boot was van Lescinoas pabbe. Nait meer zo zeewoardeg. Haar zien bèste tied wèl had. Vis dai zien pabbe vongen haar, ging dus veur n dail noar Lescinoas restaurant. Nou mos zeun noar de hoaven tou om zien doagelkse vis òf te hoalen. k Laip mit hom mit en vroug of der nooit nait baange wèst haar, dat zien pabbe wèl ains op zee blieven zol kìnd. Nooit nait weer trugge kommen zol!
“Kiek dòch mien vrund, doar kommen zai. Viskers voaren al joarhonderden laanke oet. Aal mien veurvoaders hebben dat doan. Vangst was goud of slecht. Mainsttied kwammen zai aalmoal weer trugge. Moar òf en tou nam Grode Vis wèl ains wat viskers. Zo was t levent hier. Vis wèr wèl ains duur betoald. t Was n geven en nemen.”
Dou der dit zee kwam der dòch wèl n verdraitelke trek op zien geloat. Muitte t hom gain visker te wezen? n Joarhonderden laanke tredietsie verbroken te hebben! Gaauwachteg was dizzent vot. Hai laagde noar mie en laip wat haarder om nait te loat op de koade aan te kommen. En wie zagen, dat de boten al dichter de hoaven noaderden.
k Dòchde noa en vroug Lescinoa, wèl Grode Vis was. Hai keek mie laanke aan en zee hail langzoam:
“Waiste dat nait meer?”
k Wis t nait en schudde mien kòp. Meschain haar der mie t wèl ains vertèld.

““Grode Vis is de moeke van ale vizzen. Oet heur is ales ontstoan. Of aanders zègd, Grode Vis is de zee zulf en wèl ien n aandere houdoaneghaid. Joa, mìnsken hier gleuven nòg immer ien aaltied ien Grode Vis. Dat kìn k joa goud begriepen. Dou Ansgar hier nòg nait wèst haar en lu hier nòg nooit nait van t evengelie heurd haren, werd Grode Vis aanbeden. Olle gleufsgebroeken slieten nooit nait vlug vot. Dat haar Ansgar ook begrepen. Ien de Ansgarkèrk sweeft ien t koor nòg immer en aaltied t hòlten beeld van n vis. Gòdsdainders vertèlden betaiken dervan, moar veur lu hier is t nòg immer en aaltied Grode Vis.
Vrouger, dou lu hier gain niks of gain naks van Bliede Bòsschop wizzen, gebeurden hier wie zollen zèggen vremde dingen. As visvangst slecht wèst haar. Lu hongerden mozzen. Din wèr tegen alleròlsten zègd:
“Grode Vis wacht op joe!”
Aander dag wazzen dizzent verswonnen. Veur zo wied dat ging, haren zai soavends nòg wat te eten kregen. Raaize kon joa wèl ains laanke duren. Veur t noar bèrre goan wèr nòg inneg gòinaacht zègd. En dou wazzen zai vertrokken. En elkenain wis woarhìn. Grode Vis haar heur opnomen. Zo was t gleuf. Veul over proat wèr der nooit nait. Moar van geslacht op geslacht wèr dizze gewoonte deurgeven. Zee is der joa veur de levenden, moar ook veur de dooien
Aan Grode Vis mos ieder joar veur n gòie vangst n òvver bròcht wòrren. t Lèste op t aailaand geboren kiend was veur Grode Vis. Dat wèr din n hail feest. n Prachteg versierde viskerboot mit allain dat kiend aan boord mos de Westzee op. Bleef doar rond drieven tot t zonk. Joa, der wazzen n poar goaten ien dai boot moakt. Op wale wèr zongen en daansd om Grode Vis goud te stemmen. Weddenschoppen wèrren òfsloten over hou laanke boot boven wotter blieven zol. En as n mìnsk hier sturm is, wòrt der immer en aaltied nòg zègd:
“Grode Vis het hom hoald.”
Dou Ansgar joarhonderden leden mìnsken bekeerd haar, veraanderde hier votdoadelk wèl wat. Der wèr n kèrk baauwd. Mit doarien n hangend, oet holt gesneden beeld. Veurstellende: Grode Vis. Dizzent zol nait aanbeden wòrren. Ien Biebel staait joa, dat zukswat verboden is. Dat was dou veur lu hier stoer te begriepen.
Woarom n kiend aan Grode Vis ovvern! Vòlgens Ansgar mozzen ale pasgeboren kiener mit wotter ien aanroaken bròcht wòrren. Moar din op n gehail aander stee. En wèl ien kèrk, persies onner Grode Vis. Der wèr dus deupt. Pasgeboren kiener wèrren deur gòdsdainder mit n boudel wotter oet de Westzee besprìnkeld. Dat was dòch hail wat aanders as vrouger. Gain verzoepen van n kiend meer in de Westzee, moar nou kwammen ale kiener mit zeewotter ien aanroaken. En wèl ien noam van God, Zeun en Hillege Gaist.
Joa, lu hier haren eerst veul muite mit aal dat nije gedou. Olle gebroeken wazzen nait zo ain, twai, drai verswonnen. As Ansgar preekte over Jonoa konnen zai hier op t aailaand hail goud begriepen, dat der ien binnenste van dai grode vis aanbelaand was.
Dat vervòlgens dai vis Jonoa oetkwakjede, dat ging der bie heur nait ien. Zukswat zol Grode Vis nooit nait doan hebben. As Ansgar preekte over Jaizes kammeroadschop. Dat wazzen joa om en bie aalmoal viskers. Din gluiden zai van tröts. Meschain doarom wazzen zai zo gaauwachteg Ansgars völgelingen wòrren. Joa, wèl zol t zèggen!
t Feest mit dai lekke boot wèr ook veraanderd. Ainmoal ien t joar was der t botenfeest. En wèl szummers. Opgetuugde boten voarden de hoaven ien. Der was n Grode Visprinses. Nuverste jonkvraauw van t aailaand. Ongetraauwde, jonge visker, dai veureg joar t mainste vis vongen haar, mog mit heur t daanzen openen. Sumtieds bleven dai baaident heur levent laanke bie nkander. Joa, zo konnen der weer nije viskers kommen.
k Heb mie wèl ains òfvroagd woarom Ansgar hier zoveul bievaal haar. Hai wis, dat mìnsken op t aailaand dik en stief ien heur kòppen wazzen. Hai was handeg, dìnk k zo.
Joa, dat was der. Haar betrekkens. Handel kwam op mit t vaaste laand. Hai wis hou der betere en grodere boten baauwd konnen wòrren. Op t aailaand ontston welvoart. Honger wèr der om en bie nooit nait meer leden. Allain zee nam òf en tou wat ovvers. Mìnsken dòchden din weer aan Grode Vis. Bie störm en ontied kwammen zai bie nkander ien de Olle- en loater ook ien de Grode Ansgarkèrk. Zagen t hòlten beeld en baden veur n vaailege trugkomst van de viskers. Zo was t levent hier en veul is immer en aaltied op t aailaand nooit nait veraanderd. Wèl wèr de Grode Ansgar noa verloop van tied te klaain. Noa n laange baauwtied ston de Hillege Pait en Paul der. Joa, zo ging t hier op t aailaand heer.””

Wie wazzen op de koade bie Lescinoas auto aanbelaand. Boten lagen der nòg nait. Keken hou daie noa n zetje aanmeerden. Gingen noar boot van Lescinoas voader. Vangst haar dit moal nait zo groot wèst. Moar vandoag genog veur Lescinoas gasten. Hai wol waiten òf k van oavend nòg kommen zol. Dat kon k hom nait zèggen.
“Doe waitst, biste immer en aaltied bie mie welkom,” sprak Lescinoa dou der bezeg was de bakken mit vis ien zien auto te doun.
Joa, dat wis k. Moar of k van oavend bie hom eten zol. Meschain! k Zee hom gòidag en laip noar d Olle Ansgarkèrk, baauwd ien tiende joarhonderd. t Was nòg n end lopen. Dou k der aankwam, zag k dat deur van kèrk open ston. k Ging noar binnen en zöchde n zitploatske op. k Was muide van aal dat veule lopen. Viel ien sloap en vertrok noar n aander wereld.

Op n aailaand konnen lu goud van visvangst leven. Boten wèrren aal moar groder. n Visker haar op n gòie dag hail wat biezunders vongen. n Gewonde zeewiefke was ien zien netten aanbelaand. Dou hai heur aan boord haar, dòchde der:
“k Mout heur helpen!”
Dat dee der. Ien hoaven leverde der zien vis òf. Nam zeewiefke ien zien aarms mit noar hoes. Legde heur ien badkoep en zörgde goud veur heur. En wat gebeurde der! Dai baaident wèrren hailendaal stìnverlaifd op nkander. Aander aailaandlu vonnen dat ales moar hail vremd. t Laiste haren zai t wiefke votdoadelk ien zee trugge donderd. Nee, welkom was zai der nait.
Dai baaident wozzen, dat zai trugge noar zee mos. Dat gebeurde dus ook. En iedere dag as visker op zee was, zagen zai nkander. Zai wees hom de plekken woar mainste vis zat. Van zien vangsten wèr der zo stainriek. Aailaandlu konnen dat moar nait goud verdroagen. Wèrren slim òfgunsteg.
Visker wèr òller. Verkòchde zien boot veur n haile gòie pries. Nait wied vot van de hoaven lait der op n nuver stee n prachteg hoes baauwen. Mit n haile grode badkoep der ien. Zo kon zien zeewiefke wèl ains lekker bie hom overnaachten. En geerne lag der din noast heur ien dat ding. Dai baaident wazzen zo bliede mit nkander. Aanders schoon en zuver geluk duurt sumtieds moar hail kört.
Op t aailaand wèr der over proat. Summegen begonnen te lastern. Hoat en òfgunst tegen dai baaident gruide. Hou en wat der gebeurd was, gainent wis t. Op n wiendachtege mörn wèr visker dood op straand vonnen. Van zeewiefke gain spoor te bekìnnen. t Aailaand raauwde nait. Doaders wèrren nooit nait pakt. Der wèr reudeld, dat zeewiefke t doan haar.
Visker haar wèl loos wèst. Bie netoares haar der n testemìnt moaken loaten. Doarien ston, dat noaloatenschop veur zien zeewiefke was. Zo zai nait meer leven zol, was t veur de zee en ale aandere zeewiefkes. t Aailaandbestuur mos ales oetvoeren. Zol nait gebeuren, wat ien testemìnt ston. Wèl, din zol der wat slims mit t aailaand gebeuren. Dat haar netoares ains aan zien mitwaarkers vertèld. Hai was al òld en gainent wol hom gleuven.
Moar joa, t zeewiefke haar gain adres achterloaten en was naargens te vienen. Wat te doun! Woarom viskers noaloatenschop veur zeewiefkes ien zee mietern! Doar kon t bestuur gain niks òf gain naks wat mitbegunnen. Der wèr besloten gehail wat aanders mit dai dikke noaloatenschop te doun. Nije schepen wèrren baauwd. Hoaven wèr groder en daiper moakt. Dai schepen viskeden mit grode netten al gaauwachteg zo om en bie zee leeg. Haile zeeboomnoatuur ging kepòt. En t levent van de zeewiefkes wèr ondroagelk.
Noa verloop van tied zonken der viskerboten. t Aailaandbestuur beweerde, dat t aan de zeewiefkes lag. Dai lokden de viskers noar gevoarleke plekken. Veur iedere gezonken boot kwam der aanders wèl n nòg grodere trugge. Daie konnen din doagen laanke op zee blieven. Viskeden doar, woar nòg wèl vis zat. Aargens woar mos dit dòch hailendaal verkeerd òflopen!
Ol netoares was sturm. Kon nait meer woarschaauwen. Op n naacht ontston der dòch n swoar noodweer mit bliksem, dunner en nòg veul aarger. Vloudgòlven vlogen over t aailaand hìn. Dou ales veurbie was, lag de zee der weer rusteg bie. Moar zunner t aailaand. t Was verswonnen ien de gòlven.
“Grode Vis, Grode Vis, Grode Vis...” t Was of k van wied vot t zeewiefke heurde roupen.
“Joa,” dòchde k; “Grode Vis het ales nomen.”

k Vuilde, dat t swait op mien rug noar beneden laip. En dat aine n haand op mien scholder lègd haar. Zaachtkens heurde k n stem zèggen:
““Hier ien kèrk binnen ien sloap valen. Hebben wis en woarachteg dreumd. Oet joen mond kwammen de woorden “Grode Vis.” Zoäs ie aaltemit waiten, is dizzent hier joa op t aailaand symbool veur t levent, de vruchtboarhaid, moar ook de dood. k Bin Ansgar. Kìn de vrougere overleverns en gebroeken van t aailaand. Veule doarvan binnen ien t gleuf, dat k predik heb, opnomen. Kiek, k gleuf ien Gòd de Voader, de Zeun en de Hillege Gaist. Deur de Zeun is Gòd zulf mìnsk wòrren en het veur mie en mien mitgleuvegen dood overwonnen. Hier gaait t om, dit is t wezelke van mien gleuf. Hai schaip dizze wereld. Dòch dizzent wol t nait zain. Haar oogkleppen op. Zag de Schepper hailendaal nait. En was dus veur aiveg verloren. Dou mos Gòd joa wèl iengriepen deur op de wereld te kommen. Ien Jaizes doalde Hai noar ons òf. En dat bròchde de redden. t Is stoer om dit ales te aanveern, moar k gleuf t.
Vrouger gleufden mìnsken hier ien Grode Vis. Dat kìn k joa hail goud begriepen. t Was heur levent. Ales hong van zee en visvangst òf. Dat din Grode Vis aanbeden wèr, is dòch gloepensdudelk. As ales ien t levent van bomen òfhangen zol, din zol der dòch aargens n Grode Boom wezen, dai aanbeden wòrren zol. Mit Gòd de Schepper ligt ales aanders. Gòd is gain vis, moar dòch is t symbool van de vis veur ons van levenspertansie. De vis is dòch t symbool veur Jesous Christos Theou Yios Soter. En deur de deup swimmen de gleuvegen ien t hillige wotter van Gòd. En Gòd is ook gain boom, moar deur t kruus binnen wie red. Gòd is t begun en t end. Dit ales gaait ons verstaand te boven. Wie mouten t moar aanveern zoäs t is. En dit gleuf droag k al joaren laanke oet. Ook op dit aailaand. En dit wil k joe ook nòg zèggen:
”Paas goud op dien vrund Lescinoa op!””

t Was rompslomps stil. k Dee ogen open. Der was gainent. k Was hier allinneg ien de Olle Ansgar. Moar k haar dòch wizze en woarachteg dai haand vuild en dai stem heurd. Zunnestroalen gleden deur glaas- en loodroamen. Ien t blaauw van de kèrk zag k viskers, viskerbootjes, zeewiefkes, grodere en klaainere vissen. Staait der nait ien Biebel: mìnsken te vangen as vissen. Netten mouten din joa wèl hail wat biezunners wezen.
Ien t koor hong n vis. Grode Vis noatuurlek. Doaronner t altoar en t deupbekken. Her en der minioatuurbootjes en viskernetten. Aan de Olle Ansgar zel wel immer en aaltied waarkt wezen. Onbegriepelk, ik zat hier ien n Gòdshoes van wèl om en bie elf joarhonderden òld. k Bleef veur mie oetstoaren en lait ales nòg ains daip op mie ienwaarken.
Dou köster kèrkdeur sloeten wol, mos k wèl opstoan om noar boeten te goan. k Zee man gòidag, gooide wat geld ien n buske en stak nòg n keerske aan. En dou ston k weer op kèrkpad. Lèste, waarme zunnestroalen beschenen mien koale kòp. Veur k noar t vekaansiehoeske laip, struunde k nòg wat over t kèrkhof. Bekeek de grafstainen. Las wat der op ston, zo wied as dat ging. Veul mos der hier leden wezen. En dòch ging visvangst hier immer en aaltied deur. Boten gingen ononnerbroken zee weer op. Joa, hou laanke nòg!
k Kòierde laangs de hoaven, noar Lescinoa ging k dizze oavend nait.
“Mörnoavend moar,” dòchde k.

Aander dag smirregs vro sloug t weer om. Dikke orkoanbuien mit bliksem en dunner vlogen over t aailaand. Dat zag der nait goud oet. k Bleef binnen. sOavends wèr t rusteg. Moar t bleef regenen. k Ging dòch noar Lescinoas restaurant. Noa zuk n weer zol n gòie moaltied mie wèl goud doun. Dou k ien restaurant was, wèr k deur Lescinoa nait gòidag zegd.
k Vroug woar der was. Mie wèr vertèld, dat der van zee nait truggekommen was..
“Nait truggekommen van zee!” raip k verbiesterd oet.
“Waiten ie din van gain niks of gain naks!” was wedervroag.
k Heurde, dat Lescinoas voader zaik wòrren was. Lescinoa was veur zien pabbe mit dai òlle viskerboot smörns vro zee opgoan. Ien t noodweer mos der wat gebeurd wezen. Vrees is groot, dat der nooit nait truggekommen zel. Aander viskers haren gelok had. Mit veul schoade aan boten wazzen dai aalmoal vaaileg ien hoaven aanbelaand. Vrees was gerechtvoardegd. Lescinoa kwam nait van zee trugge. Ons lopen noar de hoaven haar t lèste wèst wat wie soamen doan haren. Wèl haar dat bedìnken kìnd. En woarom was k dai oavend nait noar hom tou goan. Joa, woarom...! Gain Lescinoa meer, dai mie immer en aaltied zo vrundelk ontvong. Gain verhoalen meer van hom. Gain moaltieden meer, dai der veur mie kloarmoakte. Gain gesprek meer tusken ons baaident.
k Bezòchde Lescinoas òllu. t Eerste wat k zèggen kon:
“Grode Vis geft en Grode Vis nimt.”
Zai nikten en k omaarmde heur. Proatten over hou t nou wieder mos. Zeun en boot wazzen der joa nait meer. k Heurde, dat Lescinoas pabbe nooit nait weer zee op goan wol. Dit verlais was te groot veur hom.

k Kwam nòg voak op t aailaand trugge. Vergat nooit nait bie Lescinoas ollu langs te goan. Zat laanke ien de Olle Ansgar. Bezöchde de Grode Ansgar en de Hillege Pait en Paul veul minner. Immer en aaltied mos k aan mien vrund Lescinoa dìnken. Ook aan Ansgar, dai zien haand op mien scholder lègd haar. En zien stem heur k nòg zèggen:
“Paas goud op dien vrund Lescinoa op!”
Lescinoas graf kon k nait bezuiken. Der was gainent. k Ging din noar t straand en stoarde over de Westzee. Gooide ieder moal n bloum ien t wotter. Stoarde, stoarde en stoarde moar.
Kim, woar zee en locht nkander ontmouten. Zee is daip, zee is roeg, zee is stil. Zee luustert en luustert nait. En over de zee sweefden wolkenmassoas. Stilleghaid bood mie gain troost. Veur mien verdrait was naargens n stee om te schoelen. t Was as k Lescinoas stem van wied vot heurde!