AANDER WERELD


Op ain van de hoogtes bie de stad New Brightlone haar k n schitternd oetzicht. k Was muide noa zuk n laange klim. Veur en aleer k weeromme goan wol, mos k dòch wat oetrusten. Mit rugge zat k tegen n boom. Zun ston glìn te schienen. Mien ogen dwoalden over de stad, dai ien n nait te beschrieven gloud lag. Laanke kon k dit nait volhòllen. Kòp begon mie ien t ronde te triezeln. Ales om mie hìn wèr onschaarp. Rooie hoezen en greune bomen vlogen deur nkander hìn. En mit aandere dingen was t krekt gliek zo. Gehaaimzinnege wiedtes doken veur mie op. Mit der ien daanzende feguren. k Dee ogen tou en wachtte op wat kommen zol.
n Rustege wiend bewoog zaachtkes de bloadern boven mie. Deur mien lief vuilde k n nait te bepoalen kracht goan. Rompslomps fluusterde ain mie wat ien linker oor:
“k Bin de eerde, woarop doe gruist. k Bin t wotter, dastoe drinkst. k Bin t vuur, dat die ien vlam zet. k Bin de locht, dai doe oamst.”
t Was efkes stil. En dou was dai stem der vannijs:
“k Bin de blommen van de velden. k Bin de baargen van de overkaande. k Bin de ozeoan, woarop dien schip voart.”
k Vuilde haanden over mien gezicht goan. k Wol wat zèggen, moar k was te loat.
“k Bin de zunneschien, dai die zo bliede moakt. k Bin de waarmte van dien haart. k Bin de beteuvern van dien gaist ...”
Wat ging hier heer? k Kreeg gain tied om der over noa te dìnken. Dai haanden gingen over mien lief. k Begon al gaauw te gluien. En weer was dai stem doar:
“Kom, moak n bèrre van geurege blommen en kruden. Doarien kìnnen wie ons din allermeroakelst vernuvern. Ons onstumeg verainen ien haaileghaid.”
k Wis nait wat k doun mos.
“Heurstoe dai vogels? Dai zingen veur ons.”
k Keek omhoog, moar k zag gainent.
“Zo zel k immer en aaltied veur die zingen. En k wil mien hail levent laanke t stroalendste licht veur die wezen.”
Dat leek mie wèl n aiveghaid ..., moar dizze woorden haar nòg gainent tegen mie zègd. t Was as k sweven mos, moar dòch ien eerde verswinnen wol. Deur haanden vol energie wèr mien kòp verzichteg hinneweer bewogen. Ien n doezelnwekkend daipe òfgrond vuilde k mie omdeel valen. En van wied vot heurde k dai stem zèggen :
“Geef mie dien haanden en loaten wie òfdoalen ien de wèl van t zuide levenswotter. Wie zellen ons verainen ien n aivege welgelukzoaleghaid en groalen van n hemels boeten ons zulf wezen.”
“Dat wil k wèl beleven,” dòchde k.
Mien oamen aanders ging al vlugger op en deel. Nait veul mos dai stem nog zègd hebben. Moar de woorden dai k nooit nait vergeten zol, wazzen zo vol vurege laifde.
“k Geef die mien haart,” klonken as de goafste meziek ien mien oren.
Wat doarnoa heerging? k Wait t nait zo goud meer. Wie wazzen mit ons baaident op n geweldeg oaventuur, gleuf k.
k Wèr noa n laange tied weer kloar ien kòp. Loatste zunnestroalen van dizze biezundere dag wazzen aan t òfschaaid nemen. Op pad noar hoes dòchde k:
“Dizze ekstoatische gemainschop mit noatuur was dòch veul zoaleger as k mie ooit veurstellen haar kìnd. k Bin joa boeten miezulf te vlocht kommen.”

sNaachts dreumde k over drievende wolken. k Zat der op en keek mit verlaifde blikken noar omdeel. Luchtspaigelns zörgden der veur, dat t ien mien kòp ales hinneweer daansde. As n haalfwieze wol k zunner ophòllen n onzichtboar meziekienstermint bespeulen. k Dee t. En mien slaanke haanden konnen wonderboarlekste tonen de roemte ien kriegen.

Mit mien vraauw ging k loater voak noar dai hoogtes bie New Brightlone. Mainsttied mit auto. Mien bruier ging din mit. Dai zat ien n rolstoul. Veul te stoer om dai omhoog te schoeven. As wie doarzo weer boven wazzen, din keken ik en mien vraauw nkander hail daip ien ogen aan. Wie groalden veur ons hìn en vertèlden mien bruier nait wat hier moal ains persies heergoan was.

Vanòf dai nooit nait te vergeten dag veraanderde zuk veul ien mien levent. k Ging luustern noar meziek van Joan Baez, Bob Dylan, The Who, Jimi Hendrix, ... Aan hail biezundere ervoarens. gaf k mie over. Flowerpower veroverde mie. k Ging meditaaiern en kwam endelk en ten lèsten bie de kunst oet.
k Schroapte mien hazzens òf mit vroagen as:
“Is kunst levent en is levent kunst? Hou wòrren mìnskelke ervoarens kunstzinneg vörmgeven? Hou zukke vörms zuk din verhòllen tot t levent? Is t van pertansie dat veul lu ien aanroaken kommen mit kunst? Wat mouten dai lu din aalmoal ervoaren? Dòch nait t zulfde! Mout t levent vol mit kunst en kunst vol mit levent wezen?”
Vroagen, vroagen en nòg ains vroagen!
k Ging kunsthistorie studaaiern. Van mien òlle pefester leerde k t kunsthistorisch haandwaark: Informoatsie verzoameln. rangschikken en bewaarken. Goud leren kieken en gevuil veur kunstenoar en zien waark kriegen. Van hom kreeg k mit, dat der ien de woare en zuvere kunst hogere machten waarkzoam binnen. Ain van zien gezegdes was:
“t Aal gaait ien t aal op; t aal is nait t niks; t aal gaait ien t niks op; t aal is t niks; t niks is t niks, en t aal ...!”
t Was as hai veur mie over n swaart en groot gat proatte. Loater begreep k der meer van. Bie hom is t niks doar aanwezeg, woar wie gain wait van hebben. Ook waitenschoppers nait. Aalweg gruit onze kìnnes, moar aargens waiten wie dòch van gain fits of foazel. Allain deur te gleuven begriepen wie, dat aal onze kìnnes n onnerdail is van t grode niks. En zo kommen wie n stuk wieder.
Kunstenoars aanders – zo was zien opvatten – binnen bemiddeloars tussen dai “onbekìnde” wereld en dizze, woarop wie mìnskenkiener rondkòiern.
“ Jaizes Kristus is de grootste bemiddeloar tussen dizze baaident,” zee hai voak tegen mie.
““ Dai wis mit n poar broden en vizzen doezenden van mìnsken te overtugen, dat zai gain honger haren. Hai brak t brood en zai zagen wat van dai “onbekìnde” wereld. Kregen der kìnnes van. En wèrren ien dizze ogenstond dail van t niks.””
Vervòlgens keek hai mie din hail daip ien ogen aan. En begon mie din efkes loater zo glansriek en gaistdrifteg te onnerrichten over veurstellens van Jaizes Kristus ien de schilderkunst.
Hai pittjde mie aan zoveul meugelk beeldende kunst te bekieken. k Vòlgde zien road op en raaisde veul deur Amerikoa. Ien t muzeum veur moderne kunst te San Fransisco kwam k ien aanroaken mit t waark van de kunstenoar Willeam D. Cooper. Tentoonstellen haar de titel:: “ Painting Ceremonies.”
k Zag hail biezundere kunstwaarken mit veurstellens van: n greunteboer ien n kroam; n blinde mit stok, dai stroat overstak; n soldoat mit bain ien gips; n fiedelspeuler van de Boston Symphony Orchestra, òfstudaaierd aan de meziekhogeschoul van Keulen ien t joar 1933; n plietsie-agent, dai bie verabbelaaiern n geheurapperoat van buro mitnomen haar; n slachter mit n plaaister om wiesvinger van rechterhaand; n bankdirecteur achter zien schrieftoafel mit n stoapel geld der op; n hoesvraauw aan t roamen lappen; n zuster aan n zaikenbèrre; n vraauw mit n kienerwoagen; n voutbalspeuler mit nije schounen aan; n meester mit speulende schoulkiener ...
t Waark was schilderd ien n nije reoalistische stiel. Dikke kontoeren om de vörms. Felle komplementaire kleuren. En de komposities wazzen allergloepend nuver. Dai deden mie dìnken aan de middelaiven.
De feguren moakten n onoetwisboare iendruk op mie en zetten mie aan t dìnken. k Vroug mie òf:
“ Hou is t mit mien vrougere klasgenoten van legere schoul. Binnen of wòrren zai as dai mìnsken van Painting Ceremonies? Of loaten dai kunstwaarken mìnsken wat zain, woar zai gain wait van hebben.”
k Wis der gain antwoord op te geven. Op mien schoul van vrouger haren veul kiener toal- en aandere achterstanden. Oetgoan van t belevent van t kiend was der onbekìnd. Doar wèr leerd op òllerwetse menaaier, mit Stars and Stripes. Veur mien bruier en mie waarkte dat glad aanders oet.

Noa oorlog weken mien òllu mit ons al gaauwachteg van t Hogelaand noar Amerikoa oet. k Was nòg moar twai joar òld. Te jonk om veurstellens van dai tied doarzo nòg ien kòp te hebben. Moar mit moekesmelk aanders haar k de zail van t Hogelaand noar binnen zogen. Ien Amerikoa vuilde k mie nooit nait zo thoes. En doar ging hail wat mit ons heer.

Negentienhonderdachtenvatteg:
Vaaier joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk amerikoans bier. Sjektebak wèr hom deur femilie toustuurd.

Negentienhonderddraienviefteg:
Negen joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk amerikoans bier. Hai keek veur eerste moal flikkerkaast. Zag de overstreumens ien zien geboortelaand. Was der tröts op, dat Amerikoanen wotterpompen der noar toustuurden.
En wieder zag der ien dat joar en doarnoa: Casino Royale, It Came From Outer Space, War And Remembrance, Ozzie And Harriet, Twilight Zone, Adventures Of Superman, 77 Sunset Strip, Sister Eileen, Father Knows Best, ...
Moeke keek mit. Pabbe dòchde, dat der ien Father Knows Best mitspeulde. Moeke zee: ““Dou nait zo haalfwies. Doe bist veur mie “The Pride Of The Family.””

Negentienhonderdnegenenviefteg:
Vieftien joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk amerikoans bier. Keek flikkerkaast en zag veur eerste moal Bonanza, Rawhide and Riffleman. Moeke keek mit. Mien twintegjoarege bruier speulde zien eerste wedstried ien de New Baseball National College Champion League. Ollu wazzen tröts op hom.

Negentienhonderdtwaienzesteg:
Achttien joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk amerikoans bier. Ollu keken flikkerkaast. Baaident wazzen tröts op mien bruier, dai ien militaire dainst ging.

Negentienhonderdzesenzesteg:
Twaientwinteg joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk amerikoans bier. Ollu keken flikkerkaast. Baaident wazzen slim tröts op mien bruier, dai noar Vietnam oetstuurd wèr.

Negentienhonderdachtenzesteg:
Vaaierentwinteg joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk amerikoans bier. Ollu keken flikkerkaast. Oet Vietnam kwammen allain moar gòie tiedens van mien bruier. Aan t ende van t joar aanders kwam der mit twai bainen minner oet Vietnam weeromme. Ollu haren slim mit hom te doun. Wazzen laanke hail verdraitelk en ontroostboar. Pabbe pafkede as n idioot segoaretten van sjektebak oet Stad. Dronk gain amerikoaans bier. Ollu keken gain flikkerkaast.

Negentienhonderdnegenenzesteg:
Viefentwinteg joar òld. Pabbe pafkede segoaretten van sjektebak oet Stad, moar dronk nòg immer en aaltied gain amerikoaans bier. Ollu keken weer flikkerkaast. Zagen eerste Amerikoan op moan kòiern. En wieder vredesdemonstroaties tegen oorlog ien Vietnam. k Laip voak mit en schoof mien bruier din ien zien rolstoul. Hai droug t verdainstmedalje op zien bòrst.
Midden ien moand augustus von t Woodstockfestival ploats. k Haar der geerne bie wèst.

Noadat k ien kunsthistorie òfstudaaierd was, bleef k nait laanke meer ien Amerikoa. t Was mien laand nait. Zoäs n pas geboren kiend laankhaalst noar moekesmelk, zo haar k dat mit t Hogelaand. Midden zeuventeger joaren kreeg k n boan aan Kunsthistorisch Instituut ien Stad. k Ging mit mien vraauw weeromme noar dai streek, woar k ter wereld kommen was. Begun negenteger joaren wèr k pefester ien nijmoodse kunst.
Gain hoogtes op t Hogelaand as bie New Brightlone. Moar as k stoa op wier van Ainum en zo wat veur mie hìn kiek, dìnk k:
“ Dit is mien laand. Hier wil k nooit nait weer vot. k Hòl hier van wolken, zunlicht, regen, wiend en störm. Van kèrken en heur torens, meulens boerenploatsen, dieken, rechte en kronkelge wegen. Van de mìnsken, dai hier leven.”
En stoande op dai van Moarhoezen, knipoogt kèrkntoren van Ainrom immer en aaltied noar mie.
Gain hoogtes as bie New Brightlone. Aan kust aanders zit k geerne op diek bie Noordpolderziel. Mit n nait te beschrieven oetkiek op t geweldege wad. En din zai k dòch dai lelke, hoge baauwwaarken van Börkem. Joa, voak fiets k over Middelsom, Kantes en Oskerd noar de Polder. sHaars ien regen en störm ervoar k dai grode, graauwe roemte as n plek om mie te bezinnen.

Mien bruier haar oet Amerikoa bèld. Pabbe haar longkaanker. t Mès mos ien hom. Veur en aleer ik en mien vraauw rezelvaaierd haren noar Amerikoa te goan, fietsde k noar de Polder. En t regende, en t regende ..., troanen wèrren van mien gezicht wosken.
k Vuilde, dat pabbe oet zien lèste ogen keek. Hou laanke zol der nòg op dizze wereld wezen? Ain, twai, drai ... joar? Gainent kon t mie zeggen.
Vroag kwam bie mie boven, of der meschain te veul sjektebak oet Stad pafked haar. Dou wizzen wie joa gain niks of gain naks van wat segoaretten bie n mìnsk oetrichten konnen. En pabbe pafkede van dai swoare. t Haar veur hom schienboarliek n dingzeghaaid wèst om ien Amerikoa overleven te kìnnen En nou mos der staarven. Stoer haar der t ien zien levent had.
k Vroug mie òf: “Woarom het der nooit en te nimmer weer hier wèst? Woarschienlek is t nou te loat!”
k Was triesteg. Mit baaide haanden mos k deur de nadde klaai scheuren. k Kroop op knijen deur de bragel en mos dìnken aan wat mien òlle pefester mie over t aal en t niks zègd haar. Ien dit ogenstond beston veur mie niks aanders as t koale en kòlle niks. k Mos mit klaai smieten zo wied k kon.
“Klaai tot klaai,” dòchde k.
“Pabbe, woarom hest doe mie hier nooit nait bezöcht? Hestoe angst had? Hestoe t Hogelaand nait weer zain wild?”

Op weeromraaize noar hoes stak k noar Röttem òf. Dou k t dörpke ienree, overviel mie zuk n gevuil van vrouger. Dat van op dai hoogte bie New Brightlone.
De dikke zuudwester wiend was rusteg wòrren. En zaachtkes gingen bloadern van bomen hinneweer. Tegen ain dervan zette k mien fietse en ging lopend wieder. Zun zette t landschop ien n waarme gloud. k Bemaarkte n nait te bepoalen kracht deur mien lief goan. Nou dee k mien ogen nait tou. En k zag, dat de poort van de hillege Julioanoaklooster veur mie open ston. Langzoam laip k der deur. k Was nijschiereg wat kommen zol, dou k ien de kloostertoene was. Der stonnen prachtege blommen en kruden, dai de hemel ien geurden. Munnekengezang klonk oet de kèrke. Was de vesper al begonnen? Rompslomps heurde k n stem tegen mie zeggen:
“k Bin de eerde, t wotter, t vuur, de lucht en nòg haile boudel meer ..! Wees nait verdraiteg. Dien pabbe zel hier op dizze wereld nòg om en bie twai joar wezen. En din zel der deur de poort noar t bekìnde woaraargens verhoezen. Neem veur zien begroafenis klaai van t Hogelaand mit.”
Doar ston k. Wat was hier heergoan? Ien mien kòp was t nait kloar. De zuudwester wiend greep om hom hìn. En t regende nòg immer en aaltied. k Bleef nait laanke meer ien Röttem. Mit n gloud op waangen fietsde k wieder. Veur etenstied wol k thoes wezen.

Mien vraauw haar mit kiener op mie wacht. Eten ston al op toavel. Dou zai mie goud zag, heurde k heur zèggen:
“Wat zigstoe der oet! Woar hestoe wèst?”
k Kon gain woorden oet mond kriegen. Doar ston k din ien mien modderge klaaier, zo koal en ainzoam as n verloaten schoap bie störm achter diek. k Wis gain niks of gain naks te zèggen. Zai nam mie n laange zet ien heur aarms. En kiener sprongen, hou klaain dizzent ook wazzen, op en deel om ons tou. Mien gedachten gingen weer trugge noar vrouger. Noar de dag op dai hoogte bie New Brightlone.
“ Joa, woarlek, wizze en woarachteg .., doe bist waarkelk de lucht dai k oam,” vloog deur mie hìn.
n Waarm gevuil moakte zuk van mie meester. k Keek heur daip ien ogen aan. Hail langzoam en noadrokkeld zee zai:
“ Loaten wie zo gaauwachteg as t kìn noar Amerikoa goan.”

Wie bròchden kiener bie noabers onner. En twai doagen loater zaten wie ien vlaigmesiene. Tiedens raaize zeden wie nait veul. Nkander stief vast hòllen was genog. Aankommen, gingen wie votdoadelk pabbe ien zaikenhoes bezuiken. Hai zag der blaik en moager oet. Laanke hiel der mie vaast. t Was of der hom wat schoamde. Hai haar tied neudeg. Dou zee der mit dòch wat oarzeln:
“t Muit mie, dat k nait bie joe op t Hogelaand wèst heb. Sunt ons verblief ien Amerikoa, heb k doar nait meer trugge wèst. Woaromme? k Haar angst. Nait allain veur t vlaigen, moar benoam veur t Hogelaand. Dizzent kon mie meschain verwieten, dat k t ien steek loaten haar. Zoäs n pabbe en n moeke heur kiener dat nooit nait aandoun maggen, zo heb k t gevuil dat k dat bie t Hogelaand doan heb. t Is bezopen, moar t is de woarhaid. k Liek wel haalfwies, hèn! Dat pafken van dai segoaretten het mie holpen dat gevuil onnerdrokken te kìnnen. En flikkerkaast kieken ook. Nait om te vergeten, moar om te overleven. k Ging nait en dus bleef aal t volk thoes. Doe bist weeromme goan, dat het hail goud wèst. k Zel nait laanke meer leven. Groutenis aan t Hogelaand. Dat wilstoe dòch wèl veur mie doun. En vergeet moeke en bruier nait. Baaident hebben joe neudeg.”
Wat zee der veul. Vrouger kwammen voak moar waaineg woorden oet zien mond. Wie hielen nkander nou steveg vaast. Troanen laipen over onze waangen. k Keek hom aan en antwoordde:
“ t Moakt dòch gain niks of gain naks oet, datstoe doar nooit nait weer wèst hest. t Hogelaand hòlt nog immer en aaltied van die. En doe van t Hogelaand. Dien levent is zo goan, zoäs t goan is. Dien plek was hier ien Amerikoa. Hier hestoe t goud doan. En doe waitst, der komt n ogenstond din zelst doe aargens aanders wezen. t Hogelaand en Amerikoa binnen din onbelangriek.”
Twai weken bleven wie. t Ofschaaid nemen dee piene.
“ Tot aander moal,” zee k en omaarmde hom.
Pabbe kon gain woord oetbringen. Moar noa n zetje: “Tot kiekes en dat Gòd mit joe is.”
Wie gingen nòg voak over de grode viever om pabbe te bezuiken. Dai was immer en aaltied weer bliede as der zien klaainkiener zag. t Ging aal minner mit hom. En dou sturf der. Wie vlogen votdoadelk noar Amerikoa.
Noa n stichtelke kèrkdainst wèr der begroaven op amerikoaanse boom. Op kiste belaandde nog veul Hogelaandster klaai aan. k Haar dizzent van n boerenakker mitnomen en goud verpakt ien koffer doan.
“Groutenis van t Hogelaand en rust der zaacht onner.”

Veur wie weeromme vlogen, nam moeke mie mit noar sloapkamer.
“Hier, dit kìnst doe mitnemen,” zee zai tegen mie.
k Kreeg van heur pabbes klòkje en zien gòie, swaarde pak.
“Veur die. Pabbe het t zo wild. t Zel die goud stoan. En t Hogelaand zel bliede wezen, astoe baaident doar droagen zelst.”
Mien ogen zòchden dai van moeke. k Zag heur troanen en dai van mie gingen ook aan loop.
“Kom moar moeke, kom moar moeke ...,” fluusterde k zaacht.
k Hiel heur ien mien aarms. En zo stonnen wie n zet ien ollus sloapkoamer.

Dou zee k :
“Wie kommen zo gaauw meugelk weeromme. Kom aanders mit bruier ons ook moar op t Hogelaand bezuiken.”
Zai kwammen en wie gingen zoveul meugelk noar heur tou. Beklommen mit kiener de hoogtes bie New Brightlone. Aargens laag hier t begun. Woar t ende liggen zol, gainent kon mie t zeggen. As n dook over t Hogelaand lag t verscholen ien de toukomst.